Uzun sure ortak bir gorevdaslik anlayisiyla uretilen benzer kopekler zamanla farkli bolgelerde ve ayri zevklere bagli olarak ayirt edici farkliliklar gostermeye basladi. Belirli arazide, belirli bir av hayvanina giden kopekler de zamanla kurk yapisi, konformasyon ve calisma bicimi bakimindan farklilik gozlenir oldu.

Dikenli calilar icin sik tel tuylu kopekler, sudan avi getirmek icin parmak aralari perdeli ve kurkleri su gecirmeyen kivircik ya da dalgali tuylu retriever'lar , toprak altinda porsuk ya da tilki avinda kullanilan gurultucu kucuk terrierler yetistirildi. Bu terrierlerin kimi Jack Russel Terrier gibi iz suren av kopeklerine yetisecek kadar uzun bacakli kimi ise Norwich ya da Cairn Terrier gibi daha kucuk kovuklar ve ciftlikteki fare populasyonunu kontrol altinda tutmak icin daha kisa bicakliydi. Soguk ve nemli kuzey İngiltere ve İrlanda daha sik ve tel tuylu terrierler yetistirirken farkli bir gorev icin orta İngiltere buldog ve terrierleri caprazlayarak daha hafif ve etkili dovusken kopekler uretmeye koyuluyordu. 1900'larin sonlarina dogru Birmnigham'li James Hinks hantal gorunuslu bu bull ve terrier melezlerinden Dalmacyali ve Eski Beyaz İngiliz Terrieri ile melezledigi sut beyaz, daha zarif ve uzun suratli bir kopegi yarismalara getirerek bugunun Bull Terrier'in yaraticisi oldu. Daha sonra cogunlukla da İrlandali gocmenlerce Amerika'ya goturulen eski tip bull ve terrier kopekleri ayni yuzyilin sonlarinda daha da irilestirilerek Amerikan Pit Bull Terrier adini alirken İngiltere'de kalan atasi bir madencilik bolgesi olan Staffordshire'da populize olarak 1932'de Staffordshire Bull Terrier adini aldi.

Zamanla bolgesel farkliliklar oylesine belirginlesti ki tum yapilmasi gereken bu kopeklerin en populer goruntuleri korunmaya alinmak amaciyla irk standartlari yazmakti. Bu irkin olasi bazi daha rastlanan az varyasyonlarinin kaybolmasina neden olduysa da digerleri arasinda kendini belirgin bir sekilde ortaya koyan kopek guruplari saf kan irk statusune ulasti.

Spesifik bir irk ismi ve standardi edinmeden once bu kopekler belirli bir gorevi yerine getirmesi icin uretilen bir kopek gurubu icinde yine kucuk bir gurup olmaktan ote degillerdi. Pointer tipi kopekler ulkeden ulkeye farklilik gosterse de avin yerini isaret eden ve vurulan avi geri getiren genis bir kopek gurubuyken farkli ulkeler ve farkli bireyler belirleyici bazi ozellikleri one cikararak onlarca pointer irki olusturdular: İngiliz Pointer, Eski Danimarka Pointer'i,Alman Tel Tuylu Pointer, Kucuk Munsterlander, Braque St. Germain, Buyuk Fransiz Pointeri, Macar Vizlasi vs. Bu secimlerde onu uretenlerin hoslarina giden belirli renk, desen ya da calisma bicimleri de bu irkin gelisim gosterecegi yonu belirlemede buyuk rol oynuyordu. Weimaraner'in essiz kisa gri kurku ve yine gri mavimsi gozleri gibi. Spanieller de buna iyi birer ornek gosterilebilir. New Castle Duku'nun Clumber Park'taki evinde gelistirdigi agir kanli Clumber Spaniel'den culluk avi icin Galler ve kismen guney bati İngiltere'de gelistirilen Cocker Spaniel bunlara iyi birer ornek.

Terrier gurubunun irklastirilmasi konumuza daha da aciklik getirebilir. Tom Horner, Terrrier'ler uzerine yazdigi kitapta 1880'lerde Airedale Terrier'den bahsederken ayni batimdan cikan yavrular arasinda bazilarinin nasil da Eski İngiliz Terrier, Airedale Terrier, Otterhound ya da Gal (Welsh) Terrieri olarak adlandirildiklarindan bahseder. Hatta ayni kopegin Eski İngiliz Terrier ve Gal Terrieri olarak farkli yarismalarda odul aldigina da dikkat ceker.

Acaba benzer bir sey Turkiye'de de mi oluyor? Halk tarafindan kullanilan cogunlukla da renge dayali cesitli tanimlamalar coban kopegi irklarimizi tanimlamada zaman zaman yanlis yonlendirici oluyor olabilir mi? Bozyaka, karayaka, sariyaka, akyaka ya da karabas, alabas, saribas, bozbas tanimlari gercekte neyi ifade ediyor? Bunlar Kangal'in farkli renk varyasyonlari mi ? Kaldi ki bunlardan farkli kopek irklari olarak bahsedenlere de ayni irkin farkli renkleriymis gibi bahsedenlere rastlamak da mumkun. Gercek hangisi? Daha da onemlisi gercek hangisine donusecek? Simdiden bazi isimler belirli daha cok da kendi kopekleri arasinda hoslarina giden kopeklere yakistirilmaya ve sanki bu irk bir kopek varmis gibi kullanilmaya baslandi bile. Biz de Belcika Coban Kopekleri gibi farkli renkteki kopekleri birbirinden ayirarak zamanla farkli irklar mi yaratacagiz. Belcika uzun siyah tuylulere Groenendael, kahve-kizil olanlara Tervuren, kisa kahve rengi ve siyah maskelilere Malinois, kivircik olanlara Leakenois ismini verirken bu bazi kopek organizasyonlarinca kabul ediliyor bazilari ise hepsini ayni kopegin farkli renk ve tuy yapisindaki varyasyonlari oldugunu iddia ediyor.

Turkce kullanilan bu tanimlar Kangal olan ya da olmayan cesitli kopeklerin belirli renkleri icin kullanilan isimlerse ayni batimda dogan yavrular icin tipki bir yuzyildan once terrier irklarinda oldugu gibi renge ya da belki de tuy yapisina gore siniflandirmaya mi baslayacagiz? Belki de, ornegin, karayaka denen kopekler arasinda uretimler devam ederek sonunda bir gurup bu isimi irk statusune kazandirmaya basaracak. Ancak farkli kisiler bu ismin tanimini farkli yapiyor. Kimi kizil kahve uzerine cizgili ya da kircilli kopeklere karayaka derken bir digeri uzun tuylu koyu post renki aslanvari kopekleri bu tanima uyduruyor. Kangalli bir uretici ise siyahimsi tuylerin fazlalasarak kopege grimsi bir gorunum verdigi Kangallarin gercek karayakalar oldugunu savunuyor. Bu bir zamanlar İngiltere'de Staffordshire Bull Terrier icin de soz konusuydu. "Artik onun da bir standardi olsun" diyen ureticiler ise koyulduklarinda o donemin en etkili ureticilerinden birinin kopekleri digerlerini domine ederek standardin kendi kopeklerinin tipine uygun olmasi saglandi.

Bu kopeklerden hangisi karayaka? Farkli insanlar icin farkli renk ve kurk yapisi onlari bu tanimi kullanmaya itiyor. Yoksa biri digerlerine galip gelinceye kadar hepsi de kabul edilebilir mi?

Kopeklerimiz soz konusu oldugunda onumuzde onemli bir tehlike var? Sinirlari tam belirli olmayan bu tanimlar, kopeklerimizle ilgili geleneksel ve bilimsel bilgilerin toplanarak birlestirildigi su gunlerde yabanci dillere de cevrilerek kopeklerimize ilgi duyan yabanci meraklilara ulastirildiginda zaman zaman tutarsizligi nedeniyle guvenilirligimizi sarsabilirler. Kopeklerimiz son yirmi yilda koylerinin sinirlarini asmis ve Turkiye sinirlari icinde artan bir populerlikle merak konusu olmustur. Artik sinirlar Turkiye ile sinirli da degildir. Dunyanin pek cok kosesinde kopeklerimize ilgi buyuktur ve urettigimiz bilgilerin guvenilirligi buyuk onem tasimalidir. Saibeli soylemler Kangal Kopegi - Anadolu Çoban Kopeği karmasasi soz konusu oldugunda son 30 yili askin bir suredir tamiri imkansiz gorunen olumsuz sonuclara neden olmustur. Simdi tanimlamalarimizi daha kesinlestirdigimiz dogru bilginin onemi buyuktur. Aksi takdirde su sorularla bir sure daha ugrasacagiz gorunmektedir: "Ayni irka ait farkli renkler mi yoksa farkli irklari tanimlayan ayri renkler mi ?" Belki de benzer irklari tanimlayan farkli renklerdir. Oyleyse benzerligi farklilastiran ayrim nedir?