Dovusturulen mi yoksa Dovusen Kangal mi?

Suru kopeklerinin diger kopeklerle hemen dostluk kurmamasi anlasilir birsey. Ozellikle de ayni cinsiyetten olanlarin birbirine olan dusmanliklari hemen her zaman uyari konusu olmustur. Ancak bir suru kopegini gorevi icin ideal kilan ozelligi sadece icgudusel olarak diger kopeklere olan saldirganligi degildir. Onu o yapan henuz yavruyken bag kurdugu ister bir hayvan surusu isterse de insanlar olsun  eriskin oldugunda dogru sekilde tanistirilmadigi ya da ailesi tarafindan davet edilmeyen yabancilardan korumadaki icgudusel yetenegidir. Bu, antik caglardan gelen cobanlik gelenegi ile genlerine kazilmis bir ozelliktir.

Bu yetenegin dayandigi gudu, bolgesel (teritoryal) saldirganlikla aciklanir. Belirli bir bolgeyi ve icindekileri sahiplenen kopek tehdit olarak algiladigi hayvan ya da insan herkese karsi korumaci bir tepki verecektir. Bu tepki once derin ve tehditvari havlamalarla gerceklesebilir. İstenen sonuc alinmadigina fiziksel kontak sarttir. Ayrica kopeklerin sik sik bolgeleri icinde ciktiklari devriyelerde etrafa isaret birakmalari da bu bolgenin onlara ait oldugunu ve izinsiz girenlerin bunun  farkinda olmasi amaciyla birakilan acik mesajlardir.

İsgal eden hayvan ya da insan mesaji alip geri cekildiginde ya da fiziksel kontak ardindan teslim olup bolgeyi terk etmeye gonullu olduguna dair isaretler verdiginde gorev tamamlanmis olur. Eger kopek surusunu muhtemel baska bir tehlikeye acik birakacak sekilde kendini kaptirdigi bir kavgayla herseyi unutacak duruma geldiyse hatta kacan hayvanin pesinde uzaklarda kaybolduysa geride kalan suru  akilli bir saldirgan gurubun kolay hedefi olabilir.

Koylerden  aldigimiz izlenim ozellikle de buyuk surulerde birden fazla kopek kullanilarak bu acigin kapatildigi uzerinedir. Cogunlukla da kardes olan erkekler kurt ya da benzeri davetsiz misafirlerin pesine takilirken disiler surunun basinda kalmaya devam etmektedir. Ote yandan sik sik da suruden uzaklastirilan fazla gozupek kopeklerin kurt surulerince pusuya dusuruldugu de bilinen bir gercektir. Oyleyse kartlarini iyi oynayan kopeklerden olusan bir takim dogru cevap olabilir. Surunun basinda bir kopegin degeri engel oldugu hayvan kaybiyla olculmelidir.

Suru bekciliginin dogasinda olan bu kanli cekismeler  kopek sahiplerinin "hangimizinki daha iyi?" merakina geleneksel olarak bir baska acidan farkli bir sekilde de hizmet ediyor. Birbiriyle dovusturulen kopeklerden kazananin sahibine basta prestij olmak uzere pek cok acidan kar sagladigi bilinmekte. Her ne kadar dovus sirasinda kopek sahiplerinin pesinde oldugu seyin buyuk bahisler degil de  sadece en guclu ya da kararli dovuscunun belirlenmesi oldugu soylense de aslinda bu kopeklerin yavrularin uzun vadede en fazla para getiren hayvanlar oldugu da su goturmez.

Dovuslerin bireysel kopek bazinda hayvanlar icin buyuk bir stres kaynagi oldugu bir gercekse de bu kanli aktivitenin en buyuk etkisi irkin gelecegi ve onun halkca algilanis sekli uzerinedir. Bu amacla kullanilan en populer Çoban Kopeği irkimiz ise ne yazik ki Kangal Kopegi.

Gercek dogasinda, ozellikle yavruyken bunun icin yonlendirmediyse ve kopege olmasi gerekenden daha fazla saldirgan anne ve babalardan ozellikle yetistirilmediyse, rakibi teslim oldugunda  dovusu sona erdiren bir kopekten bahsediyoruz. Bu irk geleneksel kopek dovuslerinden beklenenlere bu nedenle de aslinda uymuyor pek. Fiziksel olarak gucunun yetersizliginden kaynaklanmiyor bu. Ringe atilan kopeklerin dovus stili ve dovuse yaklasiminin tamamen farkli olmasindan kaynaklanan bir ayrim bu. Bu nedenle de ozellikle de Rusya'da askeri amacli kullanilmaya baslandiklarindan beri yanlarina yaklasilamaz olan yabanciya saldirganliklari ile unlu Kafkas ve Orta Asya Coban kopekleri zaman zaman bu kopeklerimizin olculu saldirganliklarini keskinlestirmede kullaniliyor.   Bati ve Orta Anadolu bu tur farklilastirilmis kopeklerden olusan bir populasyona sahip.

Bu kanli spor, siddeti keyif alinabilecek seyirlik bir eglenceye donusturen insanlarin olusturdugu buz daginin sadece gorunen kismindan baska bir sey degil aslinda. Bu kanli gosterileri seyreden kalabaligin uzerinde olayin kendileri farkina bile varmadan neden oldugu psikolojik degisim gormezden gelinebilecek gibi degil. Hele bir de seyirciler arasinda baska canlilarin birbirlerini olduresiye yaraladiklari bir yarismanin kabul edilebilir hatta ozendirilen bir sey oldugu ogretilen cocuklar varsa. Siddete basvurmanin bir prestij gostergesi oldugu bir ulkede yasadigimiza sasirmamaliyiz belki de.

Bu dovuslerin irka olan iki buyuk yikici etkisi var. Birincisi Kangal Kopegi dendiginde onu gercekten tanidigina iddia edenlerin aklina ilk gelen goruntu. Dikkatli gozlerle etrafi tararken bile surunun yaninda sakince onlarin bir parcasi olarak hareket eden ya da koyde cocuklar etrafta kosusturuken sakince bir golgede kestiren bir kopek yerine akla ilk gelecek yeniyetme maco acligimizi doyurmak icin alet edilen el surulmez bir kopek mi olmali? Gurur duydugumuz kopek bir kurt surusunu caydirdigi gibi evimizi suursuzca saldirganlasmadan da guvende tutacak bir irkin uyesi degil mi yoksa?  Zaman zaman iri ve daha saldirgan baska irklarla yapilan caprazlamalarin Kangal Kopegi'nin genetik yapisini sonsuza dek degistirigini de unutmamak gerekiyor. Yoksa artik bu melez batimlardan cikan baskin siyah maskeli yavrular mi Kangal Kopegi olacak bizler icin? Ya diger ala ya da cizgili atipik kopekler?

İkinci tehlike ise bolgesel saldirganlik yerine kopege saldirgan yetistirilen kopeklerin suru kopegi olmaktan cok posta koyacak kopek arayisinda bireyler olup cikmasi. Daha da kotusu bunun genetik olarak yavrulara dolayisiyla irkin karakterine islenebilecek bir ozellige kolaylikla donusebilecek olmasi. Kangal koylerinde diger kopeklerin pesinden gidip onlari bogdugu icin surkeli bagli tutulan bir iki kopekle karsilasmistik. Sagduyulu koyluler ne komsulari ya da civar koylulerle aralarinin acilmasini ne de surulerinden uzakta bogacak kopek arayan bir Kangal istiyorlar. Onlar icin islevsel olanin ne fiziksel ne de davranissal olarak kesinlikle abartiya kacmayan oldugu asikar. Yuksek dag koylerinden bir koylu cok fazla havlayip nedensiz yere surekli alarm veren kopegini vurmak zorundu kaldigini anlatmisti. Gercek Kangal'dan istenenler cok acik ve asiriliklara yer yok gorunuyor.

Gerektiginde dovusebilen mi yoksa dovusturulen bir kopek mi istiyoruz?

Eger irktan beklentiler ve onun aklimiza getirdigi ilk izlenimler degisecek olursa irkin degisimi de sanildigindan hizli olacaktir. Onceliklerin iyi belirlenmesi ve var olanin taniminin iyi yapilmasi bu nedenle hayati onem tasimaktadir.

İlker Unlu

28 Ekim 2003  

Geri