Kasim 2001 San Diego Anadolu Coban Kuopegi Toplantisi

Ekim 2001'de Elisabeth von Buchwaldt'dan bir telefon aldim. Kendisi Almanya merkezli Kangal Koruma Projesi’nin baslaticisi ve Alman Tehlikeli Kuopekler Yasasi’nin cikarilmasi ardindan zan altinda kalarak terk edilen pek cok Kangal Kuopegi’ne tekrar guvenli evler bulmada maddi manevi buyuk caba sarfeden biri. Bunun icin Kangal Kaymakamligi tarafindan hemen her yil tesekkur plaketiyle de uodullendirilerek cabalari ulkemizde de iyi bilinmekte. Son iki yildir kuoylerimizdeki binden fazla kuopegin asilanmasi icin maddi kaynagi da yine kendisi tarafindan karsilanmistir. Son olarak kisa sure uonce İsvec ve Fransa’da kurulan Kangal Kulupleri’nde de yine uonemli bir rol oynamistir.

Telefonla guorusmemizde iki ay sonra San Diego'daki Amerikan Kuopek Kulubu (AKC) bunyesinde duzenlenecek Anadolu Coban Kuopegi (uozel gunu) Toplantisina katilip katilamayacagimi soruyordu.  Duort gun surecek bu yarismaya yuzlerce kuopek katilacakti. Teklifin bana yapilma nedeni Anadolu Coban kuopegi ve Kangal cekismesi konusunda son yillarda Turkiye'de kamuoyu dahil yetkilileri bilgilendirmek icin yogun caba sarf etmis olmam ve iki tarafi da iyi tanidigimdan bizi kuoseye sikistiracak her hangi bir tesebbusle basa cikabilecegimi dusunmesiydi. Buoylece oradaki kuopekleri ve ureticilerinin bir kismini yakindan taniyacak ve konuyla ilgili birinci elden bir bilgiye sahip olabilecektim. Gidis duonus masraflarimin karsilanmasinda yardimci  olacagi gibi ordaki konaklamam icin de uonemli birin ikna etmeyi basarmisti. Wisconsin’deki ciftliginde yetistirdigi birinci sinif atlarin korunmasinda kuopeklerimize guvenen Debi Grunnah. Debi’nin  uonemli bir uozelligi daha vardi. Kendisi Anadolu Coban Kuopegi Kulubu yuonetim kurulundaydi; ancak ayni yil Kangal Kuopegi Festivali’ne gelerek kuopeklerimizi yerinde inceleyecek ve gercegi kendi guozleriyle guorecek kadar sagduyulu biriydi. Kuoyleri birlikte dolasirken fotograflar cekmis, notlar almis ve ulkemizden ayrilirken Kangal Kuopegi’nin varligina inanarak geri duonmustu. Amerika’daki iki haftalik ziyaret sirasinda Debi bana ev sahibelik edecek ve Amerikan Anadolu Coban Kuopegi Baskani Gary Jacobi de olmak uzere irkin Amerika’daki varligi konusunda uonemli isimlerle tanisma firsati bulacaktim. Daha da uonemlisi yanimda guoturdugum Kangal resimleri ve video kasetlerini onlara guosterme imkanini da yakalayabilecektim.  

11 Eylul olayindan kisa bir sure sonra ABD vizesi almamin hayal olacagi yorumlari ile vize islemlerine basladim. Debi onun misafiri olacagima dair bir mektup yazdi. Amerikan Anadolu Coban Kuopegi Kulup baskani Gary Jacobi’de toplantilarinda beni aralarinda guormek istediklerine dair kulup adina bir davetiye guonderdi. Bu mektubu yazmadan uonce Debi’den Anadolu Coban Kuopegi’ne karsi oldugumu bildiginden oraya gelip kuopekleri icin sorun olabilecegime dair endiselerini dile getirdiyse de ikna oldu ve hizli posta ile mektubu tam zamaninda elime ulasti. Bu tur bir kaygisi vardi cunku cesitli zamanlarda Turkler Kangal Kuopegi guorme hevesiyle kuopeklerine bakiyorlar ve her renkteki bu karisik kuopekleri guorunce biyik altindan guluyorlardi. Kaldi ki benzer bir sey yarisma gununde de oldu. Ben San Diego’da is kuopekleri sinifinin finallerini kameraya alirken  arkamdan Turkce konusuldugunu fark ettim. Burda Kangal yok diyordu genc bir adam. Halbuki ortada bir Anadolu Coban Kuopegi duruyordu; ama bizimkilerin hic dikkatini cekmemisti bu kuopek. Guozleri Kangal ariyordu. Tanistik. Onlari Anadolu Coban Kuopegi sahipleri ile tanistirdim. Her seyden habersiz Kangal’dan bahsetmeye basladilar. Digerleri ise sessizce dinledi. Ben de huzursuzluk cikmasin diye bu kulubun Kangal’in varligina inanmadigini ve Anadolu Coban Kuopegi adi altinda her renk ve tuy yapisinda kuopek urettiklerini aciklamadan sessizce kisa sohbetin bitmesini bekledim. 

O zamanin Kangal Kaymakami Sayin Mehmet Sarican ve Selcuk Universitesi’nden Yrd. Doc Dr. Cafer Tepeli’den de Turk kuopeklerlerini yurtdisinda temsil edebilir mektuplari aldiktan sonra Amerikan Konsoluslugu vize konusunda zorluk cikartmadi ve Chicago’ ya  biletimi aldim.  İlk hafta Debi’nin Wisconsin Elkhorn’daki ciftliginde kaldim. Burada kuopeklerini yakindan guorme firsatim oldu. Her ne kadar Kangal degil Anadolu Coban Kuopekleri varsa da bu kuopekler de tay zamaninda atlarina musallat olan coyote ya da bizde kir kurdu olarak bilinen hayvanlara karsi guorevlerini iyi yerine getiriyor guorunuyorlardi. Bu surede surekli Anadolu Coban Kuopegi ve Kangal sorunu nasil cuozulebilir; kulupleri nasil birlikte calisabilir sorularini tartisip durduk; ama kolay bir cevabi yok gibiydi.  

Anadolu Coban Kuopegi AKC, KC ve FCİ tarafindan taninmis bir irkti ve ureticileri 35 yildir Kangal yok bizim kuopeklerimiz var“ iddiasiyla kendilerini kabul ettirmislerdi. Kimse geri adim atmayi cesaret edecek durumda degildi artik. Ayrica UKC’ye kayitli Amerikan Kangal Kulubu, AKC’ye kayitli Amerikan Anadolu Coban Kuopegi Kulubu, KC’ye kayitli İngiliz Anadolu (Karabas) Kuopegi ve Buyuk Britanya Anadolu Coban Kuopegi Kulubu birbiriyle gecinebilen kulupler degildi. İmkansizi istemekten baska bir sey degildi bizimkisi. Amerikan Kangal ve İngiliz Anadolu (Karabas) Kulupleri Kangal’i taniyor ve korumaya calisiyorlardi; ama farkli isimlerle.  Anadolu Karabas’i  olarak anilan kuopegin ismi Kangal’a duonusturulmedigi surece Anadolu Coban Kuopegi denen kuopeklerin siyah maskeli versiyonu gibi algilanmaktan kurtulamayacakti. Onlarsa 35 yil uonce biz bu irki bu isimle tanidik deyip degistirmekten kaciniyor gibi guorunuyorlar. Kisaca birden fazla cephede savasilmasi gereken bir durum suoz konusuydu.  

İlk hafta biterken bir gece Amerikan Anadolu Coban Kuopegi Kulubu baskani Gary ve esi Barbara Jacobi’nin evinde misafir edildik. Bize kuopeklerini guosterdiler. Aksam yemege cikildi ve kuopekler konusuldu. Aramizda Kangal var mi yok mu tartismasindan cok oldukca duzeyli konusmalar gecti. Jacobi, Kangal’in Anadolu yarimadasinda suru basinda kullanilan coban kuopekleri arasinda ki bunlari Anadolu Coban Kuopegi semsiyesi altinda toplamayi uygun guormuslerdi, sadece bir alt tip oldugunu iddia ediyor bu nedenle bu irkin sadece ve sadece kendi kuopekleri icinden cekip cikartilan siyah maskeli  kozmetik bir secim oldugunu savunuyordu. Belirli buolgelerde bazi tip kuopeklerin yogunlasabilecegini kabul etse de bunlari ayri bir irk olarak guormenin gen havuzunu daraltmaktan baska bir amaca hizmet etmeyecegini  suoyluyordu. Hic birimiz bir digerini ikna edemeden ziyaretimiz sonlandi. Ancak bu konuda sunu suoylemeliyim ki bu insanlar kuopeklerini cok seviyorlar. Evlerinde bu hayvanlar uonemli bir yere sahip. UOzellikle de Jabobi’ler yanlis hatirlamiyorsam 6-7 kuopek icin mumkun olan en ideal ortami yaratmaya calismislar. Kisa sure sonra dogum yapacak disilerinden biri evin alt katinda disarda ve icerde buolumleri olan bir dogum odasinda kaliyordu. Odanin isisi surekli kontrol altinda ve yine oda da surekli acik duran bir televizyon vardi. Amerika’da ureticilerce sik sik kullanilan bu yuontem yavrularin daha cok kucukken dunyanin seslerine alisik olmalarini amaclamaktadir. Turkiye’de hic bir uretim istasyonun’da bu tur bir kurulus guormedigimden ister Kangal ister Anadolu Coban Kuopegi Turkiye kuokenli kuopeklere olan sadakatlari icin tesekkur etmekten baska bir sey yapmadan evlerinden ayrildik.

İkinci haftanin basinda ucakla San Diego’ya uctuk. Duort gun surecek yarisma icin ulkenin cesitli yerlerinden gelen ureticiler ve kuopekleri ile burada tanisma firsatim olacakti. İlk gun daha sonra Anadolu Coban Kuopegi olarak anilacak ilk kuopekleri 35 yil uonce Turkiye’den Amerika’ya beslemek uzere getiren artik Emekli Yarbay Bob Ballard’in evine ziyarette gittik. Kendisi hala kendisini ifade edebilecek kadar Turkce biliyordu. Onun Turkiye’de kaldigi duonemin Turkcesi’yle biraz pas attik. Kullandigi deyimler bana daha cok dedemin konusmasini hatirlatiyordu. İkimizin de Turkce duymaya ihtiyaci vardi. O pratik yapmak icin bense kendi dilimi duymayi bir haftada cok uozledigim icin. Sohbetimiz sirasinda 1960’larda kuopeklerimizin kendi ulkesi olan Turkiye’de bile daha populer olmadigi zamanlarda ilk kuopeklerini sadece hobi olsun diye ulkesine guoturen Ballard “O zamanlar bu kuopeklerin belli bir ismi yoktu. Sadece sorunca coban kuopegi denirdi. Biz de bu nedenle bu kuopeklere geldigi yere istinaden Anadolu Coban Kuopegi ismini verdik. O zamanlar Kangal Kuopegi diye bir isim bilinmiyordu“ aciklamasini yapti. O zamanki sartlar guoz uonune alindiginda bugun artik inada binen bu karmasa tamamen bizler kuopeklerin gercek sahibiyken onlari siniflandirma ve koruma cabalari amaciyla sahneye cok gec cikmamizdan kaynaklaniyor. İsin artik anlasilir olmayan kismi ise gercekler bu kadar elle tutulur bir hal almisken hala kafalarini kuma gomen fanatiklerin Turkiyeli kuopeklerin gercegini saptirmalarindan baska bir sey degil.  

Duort gun boyunca Anadolu Coban Kuopegi ureticileri ile sohbet ettik. Sivas kuoylerinde cektigimiz Kangal fotograflarini guosterdik. Cok azi uzak durmayi secerken hemen hepsi ilgiyle dinledi ve sorular sordu. Pek cogu Kangal Kuopegi’nin ayri bir irk olarak uretilmesi ve korunmasi amaciyla cabalarimizi desteklediklerini suoyledi. Her ne kadar Anadolu Coban Kuopegi besliyorlar ve bu irkin kulubune uyeseler de inandigimiz yolda kendi ayri kulubumuzle calismalarimiza devam etmeleri gerektigi konusuna bizi cesaretlendirdiler. Oyle ya onlar dunyaya Anadolu Coban Kuopegi’ni kabul ettirmislerdi. Bizler ise simdi gercek kuopeklerimizin tahtlarini geri almalari icin organize olmaliydik.  

Yarismanin ucuncu gunu aksami Anadolu Çoban Kopeği Kulubu UOzel Toplantisi yapildi. Yemekte bana ve İngiltere’den gelen Peter Wells’e kulup adina hediyeler verildi. Herkes cok ilgili ve misafirperverdi. İnternet uzerinde bana ve ulkeme saldiran fanatiklere anlasiliyordu ki bu insanlar arasinda pek yer yok gibiydi. Yine de Kangal yok diyen bir kulubun uyesiydiler.  

Gercek iletisim adina yanlisi dogru yapmak icin catismaya gerek duymadan da anlatmak istediklerinizi anlatabileceginiz bir yuontem bulabiliyorsunuz. Kavgalar ve hakaretler sadece aradaki mesafeyi aciyor ve birlestiren kuopruler incelip koparak aradaki iletisimi imkansiz kiliyor.  

San Diego’daki son aksamimizda en iyi Andolu Coban Kuopegi secilen kopegin ureticisi ve sahipleri Agean Anatolians’dan Jim ve esi Genia Kyres ciftinin evinde yemege davet edildik. Bob Ballard ve esinin yani sira pek cok diger Anadolu Coban Kopegi sahibi de oradaydi. Jim Kyres Yunan asilli oldugu icin itiraf etmeliyim yemek yemekten en cok orada zevk aldim. Yemekleri bizim yemeklerimizle pek cok ortak lezzete sahipti. Bu gecede yine tum konuklarla birlikte Sivas’da cektigimiz Kangal Kuopegi videosunu seyrettik. Gary Jacobi ve Peter Wells gibi Kangal’in var olmadigini ispat konusuna oldukca aktif olan kisilerin arasinda bunu basarmak irk icin uonemliydi. Musluman mahallesinde salyangoz satiyorduk kisaca. Yorumlar hep ayni oldu: hepsi birbirine benzeyen bir ornek kopekler.  

Bu iki haftanin iki taraftan da uogrenmek isteyenler ve uogrenmek icin dogru yere bakanlar icin cok faydasi oldugu kanisindayim. Duondukten hemen sonra İngilizce Anadolu Çoban Kopeği uzerine bir site actim. Bu tabii ki orada kurdugum pek cok dostlugu olumsuz etkiledi. Bazilari beni evlerine davet ettikleri ve sonra kuopeklerinin resimlerini kendi amacim icin kullandigim bir nankuor olarak adlandirirken bazilari farki daha net ortaya koydugum icin tesekkur etti. Oraya dinlemek isteyene Kangal’i anlatmak ve onlarin kuopeklerini daha yakindan tanimaya gitmistim. Resimlerini ise iftira atmak icin degil bir gercege isaret etmek icin kullanmak zorundaydim. Kaldi ki karsi oldugum sadece uretim prensipleriydi. Bunu anlayanlar oldugu gibi tepki verenler de oldu. Benzeri yillardir burada cektikleri kopek resimleri ile Kangal’in var olmadigini kanitlamaya calisan bazi Anadolu Coban Kuopegi uzmanlari icin yillardir yapilan bir bir sey. Benim yuontemim durustce gercege dikkat cekmekten baska bir sey degildi. İsin garibi Turkiye’de de bazi cevreler beni Anadolu Coban Kuopegi ureticilerinin adami olmakla suclayacak kadar gulunc iddialarla prim yapmaya calistilar.  

O gunden beri pek cok sey degisti. İnternette 2001 yilindan beri dunyaya ve Turkiye’ye bu karmasa konusunda guvenilir bilgi veren hem İngilizce hem de Turkce bir site var. Turkcobankopekleri.com’dan uonce bu konu kimse tarafindan bu denli etkili ve yaygin bir sekilde ilan edilmemisti. Yabanci kuopek severler kuopeklerimizle ilgili konularda bas vurabilecekleri Turkiye kuokenli bir siteye ulasabileceklerini bildiklerinden sik sik tesekkur emailleri aliyoruz.  

Olaylara inanmak istediklerimizi bulmak icin degil de nesnel olarak gercekleri daha iyi anlamak ve bunlari paylasmak icin ciktiginizda kuoseleri tutanlar bundan hoslanmayabilir. İnaniyorum ki karsilikli sagduyulu iletisim, bazi bireylere zarar verebilecek gibi guorunse de kuopeklerimiz icin umut dolu gunleri mujdeleyecek.

20 Ekim 2003

Geri